De restauratie van het Westfries Museum is een bijzondere opgave, waarbij negen historische panden zorgvuldig worden gerestaureerd en voorbereid op een toekomst als duurzaam en toegankelijk museum. De gemeente Hoorn is opdrachtgever, Koninklijke Woudenberg voert de werkzaamheden uit en TPAHG Architecten maakte het ontwerp.
"Deze nominatie is een mooie erkenning voor de mensen die met zoveel kennis en zorg aan de monumentale panden werken. De restauratie vraagt voortdurend om maatwerk, want ieder pand kent zijn eigen geschiedenis en verrassingen. Dat de selectiecommissie oog heeft voor die gezamenlijke inspanning, maakt ons ontzettend trots", aldus Amanda Vollenweider, directeur van het Westfries Museum.
Een monument herstellen. Een ambacht doorgeven.
Wie vanaf de Roode Steen naar het Westfries Museum kijkt, ziet drie historische gevels. Daarachter schuilt een complex van panden uit verschillende bouwperioden, elk met een eigen fundering, vloerniveau en constructie. Verzakkingen en achterstallig onderhoud veroorzaakten scheuren en aangetaste houtconstructies, waardoor funderingsherstel noodzakelijk werd.
Bij zo'n ingrijpende restauratie maakt vakmanschap het verschil. Delen van het complex worden tijdelijk ondersteund en krijgen een nieuwe fundering, terwijl het monument stabiel en beschermd moet blijven. Daarbij komen eerder onzichtbare historische constructies, materialen en sporen tevoorschijn, wat vraagt om ervaring, technisch inzicht en de juiste afwegingen ter plaatse.
Het historische restauratiewerk bevindt zich vooral in de bovenbouw, waar rotte draagbalken, vloeren en delen van de kapconstructie worden hersteld. Voor Jorrit Oosterbaan, projectleider bij Koninklijke Woudenberg, draait dit ambachtelijke timmerwerk ook om kennisoverdracht: "Onze vakmensen geven het Westfries Museum door aan volgende generaties en dragen daarbij het ambacht over dat nodig is om ons erfgoed te behouden."
Het monument bepaalt de route
Volgens Boudewijn van Langen van TPAHG Architecten is het maken van de museumroute "een leuke integrale puzzel", waarbij toegankelijkheid, veiligheid en verduurzaming moeten samengaan met de beleving van het monument. Een nieuw trappenhuis met lift verbindt de verdiepingen, terwijl een plateaulift of hellingbaan waar nodig kleinere hoogteverschillen overbrugt. Zo wordt het grootste deel van het museum toegankelijk voor bezoekers die een rolstoel gebruiken.
Het ontwerp behoudt het kenmerkende kruip-door-sluip-doorkarakter van het museum en maakt de route duidelijker. Een nieuwe wandafwerking markeert straks de doorgangen en biedt plaats aan noodverlichting en rookmelders. Verlichting, ventilatie, verwarming en isolatie worden aangepast aan het toekomstige museumgebruik.
De oorsprong van Hoorn ligt onder het museum
Het museumcomplex staat al eeuwen aan de Roode Steen, waar de gevels het aanzicht van het plein bepalen en de bouwsporen binnen vertellen hoe Hoorn zich heeft ontwikkeld. Tijdens het funderingsherstel legden archeologen van Archeologie West-Friesland onder het Statencollege zware middeleeuwse muren, kelders en een stenen traptoren bloot. De resten horen vermoedelijk bij het oudste bakstenen huis van Hoorn, mogelijk uit de 14de eeuw. Ook vonden zij sporen van houten huizen uit de 13de eeuw. De restauratie behoudt die geschiedenis.
"De nominatie voor de NMo Meesterrestauratie is echt iets om trots op te zijn. Ik zie de nominatie ook als een erkenning van de zorg en de financiële middelen die wij inzetten voor het behoud van ons erfgoed. Het Westfries Museum heeft een toonaangevende rol in het vertellen van de geschiedenis van onze stad en regio. Die erkenning maakt ons heel blij en is een groot compliment voor het vakmanschap van alle betrokkenen die werken aan een toekomstbestendig Westfries Museum", reageert Dennis Boutkan, wethouder van de gemeente Hoorn.
Vijf genomineerde restauraties
Naast het Westfries Museum zijn het Stadhuis Gouda, Museum Prinsenhof Delft, Oud Herlaar in Sint-Michielsgestel en Huis te Manpad in Heemstede genomineerd. De NMo Meesterrestauratie is een jaarlijkse waardering voor de zorgvuldige, vernieuwende restauratie van een rijksmonument.
