HOORN - In het gebied Pelmolenpad komen 610 nieuwe huur- en koopwoningen. Deze worden in fasen gebouwd. Momenteel is het westelijke deel in volle ontwikkeling. In het oostelijk deel heeft archeologie Westfriesland onderzoek gedaan. Bij de opgraving zijn de houten funderingen van een oliemolen en de bijbehorende grote schuur teruggevonden.
De omgeving van het Pelmolenpad kende al vanaf de zeventiende eeuw bebouwing. Hier stonden poldermolens, een overtoom, een lijnbaan, een lijmmakerij en een oliemolen. In deze tijd zouden we het een bedrijventerrein noemen. Later is hier ook een pelmolen geweest waarin gerst werd gepeld. De naam Pelmolenpad herinnert aan die molen.
Oliemolen was belangrijke industriemolen
Wanneer de oliemolen in Hoorn is gebouwd, is niet bekend. Het oudste historische gegeven dat tot nu toe over deze molen is gevonden, dateert uit 1678. Een aanwijzing dat de molen al in 1648 bestond, is een stadsplattegrond uit dat jaar. Hierop is een industriemolen in deze omgeving te zien. Het was de enige oliemolen van Hoorn.
In een oliemolen wordt uit oliehoudende zaden, zoals lijnzaad, olie geperst. De olieslager maalde het zaad onder de op hun kant draaiende molenstenen fijn. Daarna verwarmde hij het fijngemaakte zaad en perste hieruit in een voorslagblok met grote stampers olie. De restanten verwarmde hij opnieuw en daarna won hij in een naslagblok de laatste olie. Als restproduct bleven koeken over die als veevoer werden gebruikt.
Fundering gevonden
Bij de opgraving zijn de houten funderingen van de molen en de bijbehorende grote schuur teruggevonden. De molen stond op acht zogenaamde poeren die met lange slieten waren onderheid. Slieten zijn dunne boomstammetjes, maar door veel van deze dicht op elkaar in de grond te heien, ontstaat een stevige fundering. We hebben dus met een achtkantige molen te maken, zoals gebruikelijk voor oliemolens. Waarschijnlijk had de molen ook een stelling en dan spreken we van een achtkantige stellingmolen of bovenkruier met stelling. Op de Zaanse Schans staat een vergelijkbare oliemolen. Deze molen geeft een goed beeld hoe de molen in Hoorn eruit moet hebben gezien.
Binnen de molen waren zware funderingen met houten palen aanwezig, onder andere van het voorslagblok. Zij moesten de klappen van de stampers opvangen. Uit de houten palen zijn monsters genomen die verder worden onderzocht. Dit onderzoek moet onder andere het bouwjaar van de molen achterhalen. We weten dat de oliemolen van Hoorn in ieder geval tot 1779 in gebruik was. In dat jaar kocht de Vaderlandsche Maatschappij de molen. Deze onderneming had als doel om armoede en werkeloosheid in de stad te bestrijden en was daarin lang ook succesvol. Waarschijnlijk is de molen toen omgebouwd tot hennepmolen. Een molen waarin hennepstengels worden bewerkt tot hennepvezels die geschikt zijn om touw en zeildoek te maken. In 1852 is de molen gesloopt.
